Herbaria

De vier historische herbaria van topbotanici Charles Van Hoorebeke, Aimé en Julius Mac Leod zijn geïnventariseerd in de Plantentuin van de Universiteit Gent. Katrijn Vannerum heeft de data kritisch bestudeerd en aangevuld of verbeterd waar mogelijk. Beelden van het herbarium van Charles Van Hoorebeke en Aimé McLeod zijn nu ook reeds beschikbaar via www.botanicalcollections.be.

   

Overzicht van het determineerwerk van de vier herbaria.

Herbarium van Charles Van Hoorebeke (ca. 1815): Flore de Gand

Charles Van Hoorebeke legde zijn herbarium aan rond 1815 om deel te nemen aan de wedstrijd van de Koninklijke Maatschappij voor Landbouw en Plantkunde. Het moest een verzameling worden van alle spontaan groeiende planten in de vier arrondissementen van het toenmalige Scheldedepartement, wat overeenkomt met het huidige West-, Oost- en Zeeuws-Vlaanderen. Naast wilde flora uit eigen streek, zijn ook sierplanten, exoten en cultuurgewassen opgenomen, per genus mooi geïllustreerd met originele botanische platen. De mossen en algen moeten nog op naam gebracht worden.

Botanische platen en een specimen uit het herbarium van Van Hoorebeke.

Overzicht van het aandeel van verschillende taxonomische groepen in de vier herbaria.

Exotische planten en sierplanten in de herbaria van Aimé en Julius Mac Leod (1830-1916) 

Het herbarium van vader Aimé Mac Leod (1830-1861) bevat voor de ene helft wilde planten uit de omgeving en voor de andere helft sierplanten en cultuurgewassen. Het herbarium van zoon Julius Mac Leod vormt een inventaris van de collectie van de Gentse Plantentuin van 1858 tot 1916. De verzameling tropische varens was toen al omvangrijk. Siertelers als Ambroise Verschaffelt gingen met verscheidene van deze soorten aan de slag. Gent werd zo de bakermat van de sierteelt.

Herbariumvel uit het herbarium van Aimé Mac Leod.

Oorsprong en gebruik van de soorten in de vier herbaria.

Herbaria van Van Hoorebeke (ca. 1815) en Mac Leod België (ca. 1873): tijdsdocumenten van een verloren inheemse soortenrijkdom

Maar liefst 40% van de wilde planten uit de herbaria van Van Hoorebeke en van Mac Leod met Belgische flora, is intussen zeldzaam, bedreigd of zelfs verdwenen. 200 jaar na de opmaak van de herbaria zijn 32 soorten in de Rode Lijst Vlaanderen opgenomen als ‘verdwenen uit Vlaanderen en het Brussels gewest’.

Deze herbaria bieden een unieke inkijk in de botanische biodiversiteit van 200 jaar geleden en tonen op een grote tijdschaal de achteruitgang van de lokale soortenrijkdom aan.


Het vetblad kwam anno 1815 nog voor in o.a. Ename, Uitbergen en Overslag, momenteel is het verdwenen uit Vlaanderen.

Verdeling van de soorten over de categorieën van de Rode Lijst Vlaanderen (Van Landuyt et al. 2006) voor de herbaria met inheemse flora.

Overzicht herbaria Flore de Gand