Horticultuur

In Gent ligt de bakermat van de Belgische sierteelt en hofbouw. De eerste plantenverkoop op de Kouter dateert al van 1772. Zevenendertig jaar later vindt de eerste bloemententoonstelling plaats, de start van de Floraliën. De juiste mannen met de juiste initiatieven, een universitaire plantentuin, een machtige mecenas, commercieel inzicht en een burgerlijk publiek dat tuin en stad graag opfrist met planten en bloemen, vormen de ideale voedingsbodem.

Op het einde van de achttiende eeuw wordt Gent een handels- en industriestad. Fabrieksbazen en groothandelaars bouwen grote burgerhuizen met ommuurde tuinen. Hun hoveniers kweken er planten, en verkopen of ruilen ze met collega’s en liefhebbers. Ook de Gentse groentetelers aan de Coupure zijn geïnteresseerd in planten. Via genootschappen wisselen ze hun kennis uit.

Wanneer de nieuwe Baudelooschool in 1798 een plantentuin inricht, krijgt die onmiddellijk veel belangstelling. Kwekers helpen met het verzamelen van de collectie, de plantkundigen en tuinmannen delen hun kennis met de Gentenaars. Omdat de Kruidtuin over broeikassen, een oranjerie én goede connecties beschikt, kunnen ook uitheemse planten worden verzameld. De Gentse hoveniers nemen graag stekken en zaad. Wanneer de stad de tuin in 1817 aan de nieuwe universiteit schenkt, stelt deze haar wetenschappelijke kennis ter beschikking van de hoveniers.

Herberg Au Jardin de Frascati is een trefpunt voor hoveniers, groenteboeren en plantenliefhebbers. Een van hen spreekt er in 1808 over een Engelse verkoopstechniek waarbij bloemistenverenigingen plantententoonstellingen inrichten. Vierendertig geïnteresseerden stichten hierop hun eigen Maatschappij voor Landbouw en Kruidkunde. Enkele maanden later vindt hun eerste tentoonstelling plaats. De Maatschappij vindt in Karel Van Hulthem, Gents politicus en pleitbezorger van de Plantentuin, een machtige beschermer. De horticultuur wordt een belangrijke economische tak in Gent, meer en meer landbouwers schakelen over op de sierteelt.

De volgende jaren moet de halfjaarlijkse tentoonstelling wegens succes uitwijken. In 1834 vindt ze onderdak in de Aula. 2.922 bloeiende planten in het peristilium worden vereeuwigd in de schilderijen van Felix de Vigne. De erkenning voor deze tentoonstelling geeft de doorslag voor de toekomstplannen: aan de Coupure bouwt stadsarchitect Roelandt het Casino. In 1839 vindt hier de eerste grote vijfjaarlijkse tentoonstelling plaats. De Floraliën wijken in 1913 uit naar een nieuw Floraliënpaleis in het Citadelpark. Sinds 1985 vindt de vijfjaarlijkse tentoonstelling plaats in Flanders Expo.

Door de bloei van de sierteeltsector stijgt de vraag naar geschoolde tuiniers. Louis Van Houtte richt in 1849 binnen zijn tuinbouwbedrijf het ‘Institut Royal d’Horticulture de Gentbrugge’ op, de eerste tuinbouwschool in Europa. Studenten krijgen er een driejarige opleiding, met nadruk op theorie en sierteelt. In 1871 wordt de school aangehecht aan de Plantentuin van de universiteit, en verhuist ze naar de Baudeloosite onder directeur professor Jean-Jacques Kickx. Na zijn dood verhuist de school in 1889 naar de normaalschool aan de Hofbouwlaan. Door dalende leerlingenaantallen moet de “Middelbare Tuinbouwschool” in 1923 sluiten, maar in 1931 wordt de school heropend, om enkele jaren later te verhuizen naar Melle. In 1995 wordt de school opgesplitst in ‘Hogeschool Gent’ en ‘KTA Tuinbouwschool Melle’.

De Gentse horticultuur krijgt het hard te verduren tijdens de wereldoorlogen en de economische crisis van de jaren 1970, maar houdt tot op vandaag trots stand. Ook de link tussen de universiteit en de Gentse tuinbouwers is niet verloren. De Plantentuin werkt samen met de Koninklijke Maatschappij voor de Floraliën, biedt onderdak aan verenigingen van plantenliefhebbers en organiseert jaarlijks ruilbeurzen voor amateurkwekers. Verscheidene vakgroepen werken samen met Gentse bloemisten voor onderzoek naar groei- en bloeiregulatie, milieuvriendelijker teeltechnieken, veredelingsonderzoek en bemesting.

Deze tekst is een ingekorte versie van het artikel van Fien Danniau op UGent Memorie.

Meer weten over de Gentse horticultuur?

Flore de Gand nam extra context op in Wikipedia:

Je vindt ook heel wat informatie in volgende online naslagwerken:

Zelf op onderzoek in de collecties?

Flore de Gand bracht archieven en collecties in kaart die als basis kunnen dienen voor verder onderzoek naar de Gentse horticultuur. De archieven worden aangemeld bij Archiefbank Vlaanderen. Hieronder vindt u een overzicht.

Archieven van sierteeltverenigingen

Archief Bewaarplaats Datum
Archief Koninklijke Maatschappij voor Landbouw en Plantkunde/ Floraliën Liberas 1808-heden
Archief Koninklijke Maatschappij voor Landbouw en Plantkunde/ Floraliën Universiteitsbibliotheek Gent 1815-1911
Archief Société pour l’exploration de la flore Phanérogamique des Flandres Universiteitsbibliotheek Gent 1856-1862
Archief Société d’Horticulture Universiteitsbibliotheek Gent 1855, 1885
Archief Société Dodonaea Universiteitsbibliotheek Gent 1851-1897
Archief Koninklijk Natuurwetenschappelijk Genootschap Dodonaea Universiteitsarchief Gent 1945-1958
Archief Société l’Avenir Horticole Universiteitsbibliotheek Gent 1875-1909
Archieven van plantentuinen

Archief Bewaarplaats Datum
Archief Baudelo Plantentuin Gent Universiteitsbibliotheek Gent 1837-1910
Plannen Plantentuin Gent Universiteitsbibliotheek Gent 1931
Plannen Plantentuin Gent Universiteitsarchief Gent 1900-1981
Archieven van opleidingen

Archief Bewaarplaats Datum
Archief Tuinbouwschool Melle Tuinbouwschool Melle 1849-heden
Archief Rijkslandbouwhogeschool UGent Universiteitsarchief Gent 1849-1999
Archief faculteit Bio-ingenieurswetenschappen UGent Universiteitsarchief Gent 1879-2014
Archief faculteit Wetenschappen UGent Universiteitsarchief Gent 1837-2018
Collectie cursussen UGent Universiteitsarchief Gent 1839-heden
Archieven van kwekers, telers en verkopers

Archief Bewaarplaats Datum
Archief sierplantenkweker Buyle, Lochristi Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Dr. Maurits Gysseling 1900-1933
Archief sierplantenkweker Haerens, Zomergem Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Dr. Maurits Gysseling 1935-1964
Archief sierplantenkweker La Drève-Meyfroot, Destelbergen Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Dr. Maurits Gysseling 1936-1960
Archief sierplantenkweker Moentjens, Mariakerke Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Dr. Maurits Gysseling 1885-1902
Archief boomkwekerij Calle-Plant C.V., Wetteren Calle-Plant C.V. 1940
Archief camelliakwekerij Guy Van Rysseghem, Lochristi Guy Van Rysseghem 1850-heden
Archief sierteler (buxus) Vanhulle B. & C., Maldegem-Kleit Vanhulle B. & C. 1900-1950
Collectie bedrijfsdocumenten Luc Devroe Luc Devroe 1890-1970
Archief Bloemisterij De Clerq en zonen Documentatiecentrum voor Streekgeschiedenis Dr. Maurits Gysseling 1955-2005
Archief bloemisterij Cyriel Van Durme Koninklijke Heemkundige Kring Marka vzw
Collectie Bloemisterijen Melle Documentatiecentrum Melle